विश्वकै ठूलो मुस्लिम देशमा रहेको हिन्दु धर्मको यो मन्दिर धार्मिक सहिष्णुताको अनुपम नमुना (भिडियो)

इन्डोनेसिया, पच्चीस करोडभन्दा बढी जनसङ्ख्या रहेको विश्वको सबैभन्दा ठूलो मुस्लिम देश इन्डोनेसियाको बाली सहरमा देखिएको धार्मिक सद्भाव उदाहरणीय छ । जताततै मन्दिर र हिन्दू देवताहरुका मूर्ती रहेको बालीमा सबैको साझा मन्त्र हो ‘ओम शान्ति’ । वर्षेनी करिब आधा करोड पर्यटक पुग्ने सो सहर धार्मिक पर्यटनको एक उत्कृष्ट गन्तव्य पनि हो ।

सार्वजनिक कार्यक्रम हुन् वा विद्यालय विश्वविद्यालयका कक्षा कोठाहरुमा सबैले आफ्नो भनाइ राख्नुअघि गरिने मन्त्रोच्चारण हो ‘ओम शान्ति’ र ‘स्वास्त्यास्तु’ । बाली र विशेषगरी बाली आउने इन्डोनेसियाका अरु नागरिकले पनि देखाउने सद्भाव हो यो । यहाँ आउने मुस्लिम होस् वा कुनै नागरिकले पनि यो सदासयता देखाउने गर्छन् । यहाँ आउने पर्यटकको अर्को चासो भनेको विश्वको सबैभन्दा ठूलो मुस्लिम देश इन्डोनेसियाको यो सहरमा के कसरी ठूलो सङ्ख्याका हिन्दू धर्मावलम्बी छन् र बालीमा कसरी यो संयोग मिलेको छ भन्ने पनि रहने गर्दछ ।

करिब ४५ लाख जनसङ्ख्या रहेको बालीमा अधिकांश हिन्दू धर्माबलम्बी छन् । सन् २०१४ को तथ्यांकअनुसार यहाँ कम्तीमा पनि ८४ प्रतिशत हिन्दू नागरिक छन् । उनीहरुमध्ये अधिकांशले गणेश र शिवको पूजा गर्छन् । अर्को रमाइलो पक्ष त के छ भने उनीहरुले आफ्नो घरको मूलद्धार तथा छत्मा हिन्दू देवी देवताका मुर्ती राखेका छन् र सबै देवी देवतालाई उनीहरुले गणेश नै भन्ने गर्छन् ।

गत डिसेम्बर ८ ,२०१६ मा इन्डोनेसिया सरकारले आयोजना गरेको बाली डेमोक्रेसी फोरमको नवौँ सम्मेलन उद्घाटन गर्दा इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति जोको बिदोदोले जब दुई हात जोडेर तीन पटकसम्म ओम शान्ति बाचन गर्नुभयो, त्यतिबेला हामी हिन्दू धर्मावलम्बी नेपाली र भारतीहरुलाई आश्चर्य लाग्नु स्वाभाविकै थियो । सो सम्मेलनमा विश्वका ९४ देशका विदेशमन्त्री, मन्त्री एवम् प्रतिनिधिहरुको सहभागिता थियो । कार्यक्रमस्थाल स्थानीय नुसा दुवास्थित वेस्टिन होटलको हल भरिभराउ थियो । उद्घाटनका क्रममा उहाँले बाचन गर्नुभएको ओम शान्ति र स्वास्त्यास्तु मन्त्रको अर्थ माइक्रोमोनमार्फत लगाइएपछि बोल्ने क्रममा विश्वका अधिकांश मन्त्री तथा प्रतिनिधिहरुमा पनि यही उच्चारण गरे । यो वातावरणले हामी नेपाली प्रतिनिधिहरुलाई भने वास्तवमै खुसीयाली छाएको थियो ।

उहाँले आफ्नो सम्बोधनको क्रममा सुरुमा तीन पटक ओम शान्ति र ‘ओम स्वास्त्यास्तु’ मन्त्रोच्चारण गर्नुभयो । र सम्बोधनको अन्त्यमा पनि यसरी नै दोहो¥याउनुभयो । त्यसपछि कैयौँ देशका प्रतिनिधिले आफूले बोल्ने क्रममा लबज नमिलेपनि यो मन्त्रोच्चारणको प्रयत्न गरे । त्यस समयमा सो सभाहलमा धार्मिक सहिष्णुताको एक अनुपम नमूना देखिँदै थियो । उद्घाटन लगत्तै नेपालका परराष्ट्रमन्त्री डा।प्रकाश शरण महतले आफ्नो सम्बोधनमा नेपाल सदैव ‘बसुधैव कुटुम्बकम’ को मूलमन्त्रमा विश्वास गर्ने दृष्टान्त प्रस्तुत गर्नुभयो । यसले पनि बालीको धार्मिक सहिष्णुतामा अरु मिठास थपेको थियो ।

बालीको कराम्बितान जिल्लामा पुगेका उक्त कार्यक्रमका विशिष्ट पाहूनाहरुको स्वागतार्थ यहाँको विद्यालयका ससाना नानीहरुले प्रस्तुत गरेको एक कार्यक्रमले पनि यसैगरी विश्वका नेताहरुको ध्यान खिच्यो । बालीको धार्मिक सहिष्णुताको यो अर्को एउटा उदाहरण थियो । यो विद्यालयको नाम हो बाली बिना इन्सानी इस्लामिक बोर्डिङ स्कुल । इस्लामिक सो विद्यालयमा हिन्दू धर्मका बारे पनि अध्यापन हुने रहेछ । एउटै विद्यालयमा हिन्दू र मुस्लिम धर्मग्रन्थबारे पढाई हुन्छ र आआफ्ना संस्कृति अनुसारका कार्यक्रम पनि गर्ने गरिन्छ ।

करिब २०० विधार्थी रहेको सो विद्यालयमा आधा जति हिन्दू विद्यार्थी रहेछन् । त्यस्तै १६ जना इस्लाम र त्यति नै सङ्ख्यामा हिन्दू शिक्षक छन् । इन्डोनेसिया र बालीको संकृति, पर्यटन र कलाकारिताका बारेमा यहाँ पढाउने गरिन्छ । यहाँका विद्यार्थीले देखाएको मञ्जुश्री नाचले बालीमा हिन्दू धर्मको बलियो प्रभावका बारेमा दृष्टान्त नै प्रस्तुत गरेको थियो । त्यस्तै हिन्दू र इस्लाम धर्मको अध्ययन गरिरेहका साना नानीहरुले आ आफ्नो संस्कारका कला प्रस्तुत गरेका थिए ।

यहाँ अध्यापन गराउने हिन्दू धर्मकी शिक्षिका सुरादानी पुत्रीले यस विद्यालयलाई इन्डोनेसियाको धार्मिक सहिष्णुताको एक उत्कृष्ट उदाहरण भएको बताउनुभयो । उहाँले धर्मका आधारमा कुनै विद्यार्थी वा शिक्षकलाई भेदभाव नगरिएको जानकारी दिनुभयो । सर्वधर्म सम्मान र धार्मिक तथा सामाजिक सहिष्णुताका बारेमा धेरैजसो पाठ्यक्रमहरु राखिएको जानकारी पनि उहाँले दिनुभयो । त्यस क्षेत्रमा हिन्दू र इस्लाम नागरिकको बसाई रहेको छ र उनीहरु आपसमा मिलेर बसेका छन् ।

इन्डोनेसियाका धार्मिक मामिलासम्बन्धी मन्त्री फिरी मेदीले उक्त विद्यालय इन्डोनेसियामा विद्यमान धार्मिक सहिष्णुताको एक उदाहरण हो भन्नुभयो । उहाँले बालीमा अधिकांश हिन्दू धर्मावलम्बी छन् र देशको अरु क्षेत्रमा पनि अधिक मुस्लिम र अरु धर्मका व्यक्ति भए पनि धार्मिक सद्भावको पाठ बालीबान नागरिकले सिकुन् भन्ने उदाहरण सरकारले सधैँ प्रस्तुत गर्ने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।

बालीबाट साउनको सोमबार नेपालको पशुपतिनाथमा बोलबम आउने गरेको पनि बालीबासी बताउछन् । त्यस्तै शिवरात्रिमा नेपाल आउने नागरिक पनि रहेका छन् । नेपालबाट आएको भनेपछि उनीहरुले हिन्दू पिपुल भनेर विशेष सम्मान गर्ने । तर पनि यत्रो ठूलो हिन्दूको सम्बन्धलाई नेपालसँग जोड्ने प्रशासनिक र कूटनीतिक संयन्त्र भने यी दुइबीच भेटिएन । त्यसैले परराष्ट्रमन्त्री डा महतले इन्डोनेसियाली विदेशमन्त्री रेट्नो मार्सुदीसँगको वार्तामा नेपालमा इन्डोनेसियाको दूताबास खोल्न आग्रह गर्नुभयो ।

सो द्धिपक्षीय वार्ताका क्रममा विदेशमन्त्री मार्सुदीले इन्डोनेसियाले नेपालको आइएमई समूहसँग मिलेर नेपालमा रेल सेवाको क्षेत्रमा कामगर्ने बारेमा अनुसन्धान सुरु गरेको बताउनुभएको थियो । त्यस अवसरमा नेपालका लागि इन्डोनेसियाली अवैतनिक महावाणिज्यदूत चन्द्रप्रसाद ढकालले नेपालमा लगानी बढाउन इन्डोनेसियालाई आग्रह गर्नुभयो ।

बालीमा नेपाली भाषासँग मिल्ने कैयौँ शब्दहरु पसल वा व्यवसायको विज्ञापनका लागि राखिएका बोर्डहरुमा देखियो । अंग्रेजी अक्षरले रोमनमा लेख्ने उनीहरुको भाषामा नाम नेपालीसँग मिल्दाजुल्दा जस्तै पुष्पा, शान्ता, पुष्पिता, मन्दिरा, मिरा, परिबता ९पार्वती, मेघावती आदि देखियो । महिलाको नामको अन्तिममा प्राय पुत्री शब्द जोड्ने रहेछन् । त्यस्तै पुरुषका नाममा हरिबोल, रामा९राम०, मेघनाथ, रामायण, बलदेव, बली, आदित्य, विष्णवे, आदिपुत्र, गणेशा ९ गणेश धेरै आउने रहेछ ।

बिदा मनाउन वर्षेनी विश्वका लाखौँ पर्यटक यहाँ आउने गर्छन् । इन्डोनेसिया सरकारको तथ्यांकमा गत वर्षमात्र बालीमा ४६ लाखभन्दा बढी पर्यटक आएका थिए । सरकारले बालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय सभा सम्मेलनस्थलका साथै पर्यटकीय हबका रुपमा विकास गरिरहेको छ । बाली डेमोक्र्यासी फोरम पनि इन्डोनेसिया सरकारले बर्षेनी आयोजन गर्ने गरेको एक कूटनीतिक मञ्च हो । यस वर्ष आयोजित उक्त मञ्चको नवौँ सम्मेलनको नारा प्रजातन्त्र, धर्म र बहुलवाद थियो । यस थिममा पनि धार्मिक साम्प्रदायिकताका कुराहरु थिए । बालीमा हाल रहेको पूर्वाधारको संरचनाले उनीहरु दुई वर्षभित्रै यहाँ कम्तीमा पनि एक करोड पर्यटक भित्र्याउने योजनामा छन् । सरकारी अधिकारीहरु यो महत्वाकांक्षा पूरा गर्नेतर्फ लागेको बताउँछन् ।

पर्यटकीय आकर्षणका हिसाबले संसारकै प्रसिद्ध यस नगरमा नेपालको भक्तपुरमा जस्तै पुराना र ऐतिहासिक महत्वका मठमन्दिरहरु छन् । यहाँ आउने पर्यटकहरुको मुख्य आकर्षण पनि यही नै हो । साथै चित्ताकर्षक समुद्री किनारा यहाँ पर्यटक रमाउने अर्को एक अति सुन्दर गन्तव्य हो । त्यस्तै सयौं र हजारौँ वर्ष पुराना हिन्दू धर्म एवम् पूरातात्विक महत्व र विविध शैलीका मठमन्दिहरु यहाँको अर्को आकर्षण हो । उलु वातु, तानालत, विष्णु गरुडा, बातुबोलोन, महाभारत, तीर्थगंगा यहाँका प्रसिद्ध पर्यटकीयस्थलहरु हुन् । यी स्थल विश्वका पर्यटकका लागि आकर्षण मात्र नभएर धार्मिक आश्थाका केन्द्र पनि हुन् ।

यसलाई बाली मात्र नभनेर बाली दीप भनिन्थ्यो । यो इन्डोनेसियाको दक्षिणी भूभागमा अवस्थित टापू हो र यसैमा पछि सहर बसेको छ । करिब २००० बिसीमा पत्ता लागेको यस बाली टापूमा ब्रम्हा, बिष्णु, महेश्वरको नै उपस्थिति रहेको विश्वास छ । त्यसैले प्राचीन समयदेखि नै यहाँ हिन्दू धर्म, कला र संस्कृतिको प्रभाव रहेको पाइन्छ । बाली नाम पनि बली राजाको उपस्थिति वा सुग्रिभ र बालीको शासन रहेको हुनाले राखिएको पनि धार्मिक विश्वास छ । बालीमा १६ औं शताब्दिमा युरोपियनहरुको प्रवेश भएको इतिहास छ । त्यसपछि इन्डोनेसिया एक मुस्लिम राष्ट्रका रुपमा स्थापित भएको भए पनि हिन्दू धर्मको प्रभाव भने यहाँ अमिट रहेको छ । आज पनि इन्डोनेसियाले विश्वमा बालीलाई एक हिन्दू धार्मिक नगर र धार्मिक सहिष्णुताको उदाहरणका रुपमा प्रस्तुत गर्ने गर्दछ ।

सम्पर्क

© 2017 पाना सम्बाद मिडिया प्रा. लि.

Designed by appharu